Niektórzy ludzie są przekonani, iż uzależnienie jest wyborem, a wyjście z niego zależy wyłącznie od woli chorego. Jeszcze inni twierdzą, że wystarczy odizolować nałogowca od alkoholu czy narkotyków lub porządnie „nastraszyć” konsekwencjami jego zachowania, by raz na zawsze zapomniał o swoim problemie i nauczył się żyć normalnie.

Twierdzenia te wynikają z niewiedzy i niezrozumienia mechanizmów nałogu i często sprawiają, że alkoholik czy narkoman przez bardzo długi czas nie zdaje sobie sprawy z utraty kontroli nad swoim życiem, a nawet, kiedy zaczyna to do niego docierać- trudno mu sięgnąć po pomoc.

W świetle nowoczesnej wiedzy uzależnienia są to choroby wieloczynnikowe, które uszkadzają funkcjonowanie człowieka w sferze somatycznej, psychologicznej, społecznej i duchowej. Skuteczne leczenie uwzględnia wszystkie wymienione obszary. Uzależnienie jest chorobą chroniczną, postępującą i potencjalnie śmiertelną (np. alkoholizm). Nie jest możliwe całkowite jej wyleczenie, a jedynie zahamowanie narastania jej objawów i szkód zdrowotnych z nią związanych.

Niezmiernie ważne jest wczesne rozpoznanie zachowań ryzykownych, które mogą w konsekwencji prowadzić do uzależnienia, pozwala zmienić nawyki (wzorce zachowań) i zwiększyć świadomość rzeczywistych potrzeb. Szybka diagnoza może ułatwić podjęcie decyzji o leczeniu w ośrodku terapii uzależnień.

Podczas terapii klient ma możliwość nauczenia się funkcjonowania w życiowych sytuacjach bez substancji lub zachowania uzależniającego. Pomocy potrzebują również bliscy osoby uzależnionej, którzy mogą znacząco przyczynić się do skuteczności terapii.

Trening nowych umiejętności i sposobów radzenia sobie w systemie rodzinnym i społecznym jest ważnym czynnikiem zapobiegającym nawrotom. Najlepszym sposobem jest rozwijanie swojej osobowości i zmiana swojego dotychczasowego życia, niekoniecznie tego na zewnątrz.